Wat als afval geen eindpunt is, maar juist het begin van iets nieuws?
In het atelier van designer en kunstenaar Ineke van der Werff krijgt die gedachte letterlijk vorm. Ineke werkt met verschillende materialen en technieken, maar het materiaal is bijna altijd haar vertrekpunt. Een reststroom of iets wat tijdens een ander maakproces overblijft, kan zomaar het begin worden van een nieuw ontwerp.
Dat geldt ook voor de kleiresten uit haar keramiekworkshops. Wat ooit een groeiende berg snijafval was, is inmiddels de basis voor nieuw servies. Tijdens onze reportage laat Ineke zien hoe ze gekleurde kleiresten verwerkt in mokken en kommetjes van wit porselein. Het resultaat: speelse kleurpatronen die iedere keer anders zijn.
VAN PRODUCT DESIGN NAAR KERAMIEK
Ineke studeerde Product Design aan de HKU. Tijdens haar opleiding werkte ze met veel verschillende materialen en disciplines. Die brede basis is nog altijd zichtbaar in haar manier van werken.
Bijna alles wat ik bedenk kan ik ook zelf uitvoeren’
Die zelfstandigheid geeft haar veel artistieke vrijheid, maar kan soms ook een valkuil zijn. Ineke wil graag zelf begrijpen hoe iets werkt, experimenteren met materialen en tijdens het maken ontdekken waar een idee naartoe gaat. Een ontwerp ontstaat dan ook zelden volgens een vast plan. Ineke: ‘Spelenderwijs kom ik tot nieuwe ideeën en dat volgt nooit een lineaire weg tot eindproduct.’ Juist die nieuwsgierigheid is kenmerkend voor haar manier van werken.
ALLES BEGINT BIJ HET MATERIAAL
De interesse in hergebruik ontstond al tijdens haar opleiding. Als student ging Ineke op zoek naar betaalbare materialen die voorhanden waren. SCRAP in Rotterdam was een favoriete plek om een nieuw project te beginnen: kijken wat er is en ontdekken wat je ermee kunt.
Die manier van werken is ze altijd blijven toepassen. Tegelijkertijd vindt ze het belangrijk om als maker bewust om te gaan met wat ze produceert. Keramiek is geen vanzelfsprekend duurzame industrie en grondstoffen zijn niet eenvoudig opnieuw te gebruiken. Daarom zoekt Ineke binnen haar eigen praktijk steeds naar manieren om materiaal zo goed mogelijk te benutten.
VAN SNIJRESTEN NAAR NIEUWE KLEI
Sinds 2019 geeft Ineke naast haar eigen productie ook workshops in haar atelier. Naarmate de workshops groter en frequenter werden, groeide de hoeveelheid kleiresten. Eerst verwerkte ze die in haar eigen productieklei, maar uiteindelijk werd de berg te groot. Dat werd het begin van een nieuw materiaalonderzoek.
De kleiresten worden volledig gedroogd, afgewogen en opnieuw met water gemengd. In theorie ontstaat daarmee opnieuw gietklei, maar in de praktijk verandert de samenstelling. De gerecyclede klei wordt minder vloeibaar en laat zich daardoor minder gemakkelijk gieten. In plaats van dat als beperking te zien, ging Ineke experimenteren met andere technieken. Zo ontdekte ze dat de gerecyclede klei ook geschikt is om in een mal te smeren en te drukken.
VAN KLEIREST NAAR KLEUR
Wanneer verschillende kleuren kleiresten volledig worden gemengd, ontstaat een grijze klei. De exacte tint verschilt per batch, afhankelijk van de kleuren die tijdens workshops zijn gebruikt. Deze gerecyclede klei vormt inmiddels de basis voor haar STUCCO-collectie, die ze sinds 2024 verkoopt. Maar Ineke wilde onderzoeken wat er gebeurt als de kleuren juist níét volledig met elkaar worden gemengd.
'Zo krijgt het materiaal veel meer leven en gaat het echt het verhaal vertellen van de herkomst’
Door de resten slechts gedeeltelijk te mengen, blijven de oorspronkelijke kleuren zichtbaar. De geschiedenis van het materiaal wordt daarmee onderdeel van het ontwerp.
RUIMTE VOOR HET ONVERWACHTE
Voor haar nieuwe mokken en kommetjes selecteert Ineke gekleurde kleiresten. Ze weekt de resten tot een pasta en brengt die met een spatel op verschillende plekken in de mal aan, waarna ze witte porseleinen gietklei toevoegt. Zo ontstaat aan de buitenkant een speelse kleurveeg die bij ieder object anders uitpakt. Ineke kiest bewust de kleuren, maar laat ook ruimte voor het onverwachte: Ineke: ‘Ik probeer dus bewust kleuren te kiezen maar er zit altijd wat verrassingsmateriaal doorheen.’
Geen twee objecten zijn hetzelfde. Na jaren van grote oplages kiest Ineke nu bewust voor kleinere producties, waardoor er weer meer ruimte is voor aandacht en detail. Voor haar hoort dat bij duurzaam maken: zo weinig mogelijk materiaal verloren laten gaan en van restmateriaal iets nieuws maken. Eigenlijk bestaat afval niet.
ONTWERPEN VOOR EEN REGENATIEVE TOEKOMST
Dit weekend presenteert Ineke haar nieuwe mokken en kommetjes van gerecycled porselein tijdens de Design Fair 2026 bij het Nieuwe Instituut in Rotterdam. De fair staat dit jaar in het teken van ‘Ontwerpen voor een regeneratieve toekomst’, met aandacht voor circulair, regeneratief en duurzaam ontwerp. Een thema dat mooi aansluit bij Ineke’s manier van werken. Niet omdat keramiek ineens volledig circulair wordt, maar omdat ze binnen haar eigen praktijk zoekt naar manieren om bewuster met materiaal om te gaan, reststromen opnieuw te gebruiken en zo weinig mogelijk verloren te laten gaan.
En haar onderzoek gaat verder. Inmiddels weet Ineke dat haar gerecyclede klei ook geschikt is voor de draaischijf en zelfs voor handvormen. Ze zou deze technieken graag verder onderzoeken, het liefst in grotere formaten. Voorlopig blijft ze vooral nieuwsgierig naar wat er nog meer mogelijk is met materiaal dat al een leven achter zich heeft.
Meer verhalen van makers: Van gerecyclede kleiresten tot klei uit de omgeving: iedere maker heeft een eigen manier om met materiaal en de natuur om te gaan. Lees ook het makersportret van Natasja van der Meer, die werkt met lokale klei en haar inspiratie dichtbij de natuur vindt.
Wil je meer zien van het werk van Ineke? Ontdek haar keramiek, ontwerpen en materiaalonderzoek op haar website. Bekijk hier werk van Ineke van der Werff of neem een kijkje op haar website: www.inekevanderwerff.nl
